Domotica: gisteren, vandaag en morgen Guy Kasier Zelfstandig domoticus Docent domotica Hoofdredacteur De Elektro Krant 31 augustus 2000 Domotica, gisteren, vandaag en morgen Inleiding In deze tekst geef ik een schets van een nog zeer jonge technologie, met de naam domotica. Een technologie die niet alleen kan worden toegepast in de exclusieve villabouw, maar evenzeer in de standaardwoning, de sector van de gehandicaptenzorg en de sector van de bejaardenzorg. Daarom zullen we in de eerste plaats even teruggaan in de tijd om te kijken hoe het komt dat we vandaag, en niet 20 jaar geleden of pas binnen 20 jaar, met deze nieuwe methodes van besturing en bediening begaan zijn. Verder wil ik de definitie van “domotica” even klaar en duidelijk stellen. In de jonge geschiedenis van deze technologie is het woord “domotica” immers reeds al te vaak te pas en te onpas gebruikt geweest. Er zijn meerdere voorbeelden te geven van bepaalde fabrikanten die het woord “domotica” hebben verkracht door het te koppelen aan producten die weinig of niets van doen hebben met het wezen van domotica. Het gevolg is dan ook dat er nogal wat verwarring bestaat. Een jonge technologie kan dat missen als kiespijn. Door het ontrafelen van de definitie, komen we vanzelf tot een schets van waartoe de domotica vandaag in staat is. Voorbeelden zullen dat verduidelijken. Tenslotte rest ons te kijken naar de ontwikkelingen en de verwachtingen betreffende de wegen die de domotica in de nabije toekomst kan inslaan. Elektrische verbruikers in de woning Oorspronkelijk is de elektrische installatie de woning binnengedrongen om met de elektrische lamp een alternatief te bieden voor de kaars en de petroleumlamp. Al vlug echter werden ook hier en daar stopcontacten geplaatst, omdat er allerlei handige toestellen op de markt kwamen die gebruik maakten van elektriciteit. We denken hier in de eerste plaatst aan de stofzuiger. Zienderogen werd het aantal toestellen uitgebreid. De woning werd voorzien van een wasmachine, een droogkast en een strijkijzer en vooral in de keuken kenden we een explosie van allerlei vaste en verplaatsbare toestellen. Het fornuis, de elektrische keukenboiler, de ijskast en diepvriezer, de vaatwas, de oven, de microgolfoven, maar ook de koffiezet, het eierkokertje, het elektrisch broodmes, de fruitpers en de blikopener zijn voorbeelden van toestellen die we allemaal kennen én hebben. In de living zien we dan weer toestellen als de televisie en zijn onafscheidelijke videorecorder, en de geluidsinstallatie opduiken, alle voorzien van hun eigen afstandsbediening. Verder worden, vaker dan vroeger, alarminstallaties en aircotoestellen geplaatst, maar ook elektrisch bediende rolluiken, zonneweringen, tuinbesproeiing, garagepoorten en hekkens, behoren meer en meer tot de mogelijkheden. Verwarmingssystemen, telefonie, parlofonie of videofonie, en een computernetwerkje vullen dit bijna eindeloze lijstje aan. De bedoeling van al deze toestellen is, vanuit het standpunt van de fabrikant bekeken, het comfort van de individuele gebruiker te verhogen. Met ieder toestel dat we bijkopen, krijgen we meer mogelijkheden binnen de woning. Door het gebruik van de toestellen krijgen we ook meer vrije tijd; en dat is niet onbelangrijk in gezinnen waar iedereen buitenshuis werkt. Wanneer we thuis zijn willen we het gezellig maken, vrienden uitnodigen, cocoonen. Niet alleen de woning is aan dit fenomeen onderhevig, maar de laatste jaren ook de tuin. Bloemen, planten, rotspartijen, vijvers, vlonderterrassen en het fonteintje, het hoort er allemaal bij. Het geheel van al die elektrische toestellen in onze woning heeft ons echter niet méér comfort gebracht. Een punthoofd hebben we er wel van gekregen. De videorecorder bijvoorbeeld heeft zo ontzettend veel mogelijkheden en een afstandsbediening die bol staat van de toetsen, zodanig dat we, wanneer het weer een tijdje geleden is dat we geprogrammeerd hebben, er terug de handleiding moeten bijhalen om het ding te laten doen wat we willen dat het doet. En wees eerlijk. Wie heeft ooit één jaar vooraf zijn videorecorder geprogrammeerd? Maar het behoort wel tot de mogelijkheden van dat toestel. Verder zien we dat de fruitschaal gevuld is met afstandsbedieningen van de diverse toestellen. Alle elektrisch bedienbare toestellen in de woning zijn immers stand-alone toestellen. Ze doen wat ze moeten doen, maar kunnen onderling niet communiceren. Gegevens van het ene toestel kunnen niet gebruikt worden om een ander toestel aan- of uit te schakelen. Historiek van de elektrische installatie De klassieke elektrische installatie De elektrische huisinstallatie is tot op vandaag een vrij klassieke aangelegenheid geweest. Voedingsdraden vertrekken vanuit de zekeringkast naar een schakelaar. Deze is op zijn beurt via bedrading verbonden met een verbruiker (bijvoorbeeld een lamp). Eenmaal de installatie is uitgevoerd, kan er nog maar weinig worden aangepast. De flexibiliteit van de klassieke elektrische installatie is nihil te noemen. Toch worden de meeste nieuwbouwwoningen én renovaties vandaag nog steeds uitgevoerd volgens deze klassieke methode. En dit in tegenstelling tot het feit dat zowel de gemeenschap als het individu tegenwoordig méér aandacht hebben voor flexibiliteit. De teleruptorinstallatie Reeds meerdere tientallen jaren hebben de installateurs de beschikking over de teleruptor als schakelelement in een elektrische installatie. In de praktijk wordt hij nog veel te weinig gebruikt. Hij heeft nochtans onmiskenbare voordelen op het gebied van de flexibiliteit van een installatie. Drukknoppen kunnen op bestaande bedieningsplaatsen worden toegevoegd zonder dat er in de muren gekapt moet worden. Meerdere drukknoppen kunnen parallel worden verbonden met één teleruptor en verbruiker. Mits gebruik gemaakt wordt van enkele bijkomende componenten, kunnen groepssturingen en centraalsturingen uitgevoerd worden. Intelligente sturingen Elektronische stuursystemen voor verlichting hebben ook reeds hun weg gevonden naar de woning. Zij bieden lokaal de mogelijkheid om met afstandsbedieningen te werken en bepaalde lampengroepen gezamenlijk te schakelen en te dimmen. Het maken van lichtsferen, waarbij meerdere lampen op hetzelfde moment worden aangeschakeld, maar alle bijvoorbeeld op een verschillende ingestelde dimwaarde, behoort tot de mogelijkheden. Verder bestaan er bijvoorbeeld intelligente sturingen voor de elektrische verwarming die hun datacommunicatie via het 230V netwerk sturen. Wat is domotica? Definitie Zo'n 12 jaar geleden is men zich in Europa, en dan speciaal in Vlaanderen, bewust geworden van deze problematiek. Elektrische huisinstallaties zouden efficiënter, flexibeler, communicatiever en vooral ook gebruiksvriendelijker moeten worden. Het woord domotica werd hier voor het eerst gehanteerd. Bij de ontleding van dat woord komen we bij "domus" (wat "huis" betekent) en bij het achtervoegsel "tica", dat we ook terugvinden in informatica en gedeeltelijk in elektronica. Het is echter te gemakkelijk om te veronderstellen dat domotica het sturen van elektrische verbruikers in de woning is, door middel van elektronica en informatica. De definitie is een stuk complexer. "Domotica is het geïntegreerd systeem dat alle elektrische toestellen in de woning bedient en beheert, met als doel een verhoging van het comfort, de flexibiliteit, de communicatie, de veiligheid en het rationeel energiegebruik." Ontleding Een aantal kernwoorden willen we verduidelijken. "Geïntegreerd systeem": We willen af van het stand-alone karakter van allerlei toestellen. Daarom zal een domoticasysteem integratie moeten bieden tussen allerlei toestellen. Dat wil geenszins zeggen dat alle intelligentie voortaan in het domoticasysteem aanwezig dient te zijn. Een moderne verwarmingsketel beschikt reeds over enige intelligentie. Hij houdt immers rekening met binnen- en buitentemperatuur, inertie van het gebouw, opwarmtijd, enz. Deze intelligentie dient gesitueerd te blijven in de verwarmingsketel, maar er moet een communicatiemogelijkheid zijn tussen deze ketel en de rest van het huis. Integratie betekent evenzeer dat eenzelfde bedieningssysteem uiteenlopende toestellen kan bedienen. Een universele afstandsbediening voor verlichting, televisie, video en audio, is daar een voorbeeld van. Zo kan het fruit weer in de fruitschaal. "Elektrische toestellen": Het is duidelijk dat we alleen maar voorwerpen of toestellen kunnen sturen die elektrisch of via infrarood of RF (radiofrequentie) aanstuurbaar zijn. "Woning": Een domoticasysteem dient minimaal een gehele woning te kunnen dekken. Intelligente sturingen die bijvoorbeeld slechts 12 verbruikers kunnen beheren, vallen daarom niet onder de noemer domotica, wat de betreffende fabrikanten er ook mogen over denken. "Verhoging van het comfort": Aan dit element wordt waarschijnlijk het meest gedacht wanneer men de term domotica in de mond neemt. Toch is dit slechts één van de elementen die domotica dient te bevorderen. Comfortverhoging wordt ondermeer bereikt door het aantal handelingen dat moet worden uitgevoerd om "iets" te bewerkstelligen, te verminderen. De éénknops bediening is een veelgebruikte techniek. Eén knop indrukken wanneer men gaat slapen of het huis verlaat. Daardoor weet men dat niet alleen alle lichten zullen gedoofd zijn, maar dat ook de verwarming in nachtstand gaat. Eén knop om televisie te kijken kan betekenen dat niet alleen de televisie "aan" gaat, maar dat ook de verlichting zich aanpast, de rolluiken zich sluiten, of de zonnewering naar beneden gaat zodat er overdag geen reflectie ontstaat op het beeldscherm. Een andere knop is er dan weer voor het ontvangen van bezoekers, het spelen met de kinderen of het lezen van een boek. "Verhoging van de flexibiliteit": Een domoticasysteem dient aanpasbaar te zijn. Het veranderen van de functie van een drukknop of zelfs het toevoegen van een verbruiker of een bedieningselement moet nu en later mogelijk zijn, en dit zonder dat bijkomende bedrading moet worden geplaatst. Dit noemen we "flexibiliteit op lange termijn". Domoticasystemen die worden geconfigureerd middels een computer, beschikken daarenboven ook nog over "flexibiliteit op korte termijn". Ten allen tijde kan immers een andere file worden doorgestuurd naar het domoticasysteem. De gehele procedure neemt slechts enkele minuten in beslag. Voorbeeld: de babysitfile. Stel dat je een gedomotiseerde woning hebt, voorzien van een systeem dat geprogrammeerd kan worden via de PC. Je wil een avondje uit en vraagt een babysit om op de kinderen te passen. Je wil het de jongen of het meisje echter gemakkelijk maken. Tevens wil je niet dat hij of zij met allerlei knoppen staat te spelen die ook de verwarming en de audiotoestellen kunnen sturen. Vooraf heeft de installateur een “babysitfile” aangemaakt. Net voor hij of zij de deur binnenkomt, save je deze file naar je domoticasysteem. Daardoor zal de babysit enkel de verlichting kunnen bedienen. Wanneer je ’s avonds laat thuis komt, kan je terug je eigen “huisfile” naar het systeem downloaden. Je huis en alle bedieningsknoppen doen weer wat jij verlangt dat ze doen. "Verhoging van de communicatie": Communicatie wordt alsmaar belangrijker in de hedendaagse gemeenschap. Een domoticasysteem dient niet alleen communicatie binnen de woning toe te laten, maar ook buiten de woning. Een eenvoudig telefoontje dient te volstaan om de verwarming of de aanwezigheidssimulatie "aan" te zetten. "Verhoging van de veiligheid": Aan dit punt wordt in de praktijk vaak te weinig aandacht besteed. We dienen twee vormen en telkens twee situaties te bekijken. Brandbeveiliging Laten we beginnen met brandveiligheid. We stellen ons een situatie voor waarbij meerdere rookmelders met elkaar en met het domoticasysteem zijn verbonden. Bij een alarmsituatie zullen de rookmelders in werking treden. Het aangesloten domoticasysteem kan op dat moment de niet essentiële toestellen (vaatwas, wasmachine, enz.) uitschakelen en de verlichting in de slaapkamers en de vluchtwegen aanschakelen. Desnoods kan, voor zover de brand niet woedt in de garage, de garagepoort worden opengesteld, zodat enerzijds een vlugge evacuatie mogelijk is en anderzijds hulpverleners de woning vlug kunnen betreden. Wanneer echter geen rookmelders in de woning zijn voorzien, verhoogt het domoticasysteem preventief de brandveiligheid. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren met de "alles-uit" toets die wordt ingedrukt bij het verlaten van de woning of bij het slapen gaan. Daardoor worden toestellen die gevaar kunnen opleveren, zoals de koffiezet, het strijkijzer, keukentoestellen, enz., uitgeschakeld en van het 230V net ontkoppeld. Inbraakbeveiliging Het tweede item betreft de inbraakbeveiliging. Ook hier beginnen we met een situatie waarbij een inbraakbeveiligingssysteem in de woning is voorzien. Bij alarm zal ook hier op strategische plaatsen in de woning verlichting worden voorzien. De rolluiken zullen naar omhoog gaan en de buitenverlichting gaat eventueel knipperen. Om het effect van het verbreken van de concentratie van de inbreker nog te verhogen, kan desnoods de geluidsinstallatie worden aangeschakeld waarbij de hit van het moment keihard wordt afgespeeld. Ik verzeker U dat de inbreker niet lang in de woning zal vertoeven. En dat is uiteindelijk de bedoeling. Wanneer geen inbraakalarmsysteem is voorzien, dan kan het domoticasysteem opnieuw preventief werken, en dat door middel van de aanwezigheidssimulatie. Een "paniektoets" in de slaapkamer kan er, bij aanwezigheid van de bewoners, voor zorgen dat de verlichting op het gelijkvloers bijvoorbeeld aangaat. Wanneer men zelf de situatie gaat checken, dient men niet in een donkere ruimte binnen te stappen. "Rationeel energiegebruik": Ook het goed omgaan met energie wordt alsmaar belangrijker. Een domoticasysteem zal daarop moeten inspelen. Een open raam en verwarmen gaan duidelijk niet samen. De kinderen naar school en toch verwarming op de kinderkamers... het hoeft niet. Verlichtingstoestellen in de kelder en op de zolder die blijven aanstaan. Het kan vermeden worden. Wassen op het moment dat de elektriciteit duur moet betaald worden. De gebruiker voelt het in zijn energiefactuur. Domotica vandaag en morgen Een stand van zaken We bekijken een aantal aspecten van de hedendaagse domotica en komen zo tot wat de toekomst ons brengen kan. Mogelijkheden Er zijn reeds heel wat mogelijkheden met de bestaande domoticasystemen. In de nabije toekomst zullen die nog uitgebreider worden. Nog meer toestellen dan vandaag al het geval is, zullen aangesloten worden op het domoticasysteem. We denken hier met name aan meerdere keukentoestellen. Ook de wasmachine en de droogkast zijn hetzelfde lot beschoren. Deze connecties zijn om meerdere redenen nodig. Vooreerst is er het inspelen op het REG (rationeel energie gebruik). Wanneer de wasmachine een programma moet gaan draaien dat 2 uren duurt, maar binnen de 20 minuten begint een tijdsblok waarbij de energie duur betaald zal worden, dan is het duidelijk dat de wasmachine dient te wachten met werken tot wanneer die dure energieblok gepasseerd is. Uiteraard moet de gebruiker nog steeds de eindbeslissing kunnen nemen. Als die zomerse broek persé nu dient gewassen te worden, dan moet de gebruiker daar kunnen voor kiezen. Een andere reden om deze toestellen te connecteren met het domoticasysteem, zijn de geïntegreerde klokjes. De microgolf, de oven en de thermostaat, hebben er een. Wanneer we nu echter om veiligheidsreden bepaalde keukentoestellen willen uitschakelen bij afwezigheid, dan dient de spanning te worden onderbroken waardoor ook deze klokjes uitvallen. Een sturing van deze klokfuncties zou door het domoticasysteem kunnen gebeuren. Nu reeds worden op beurzen koelkasten voorgesteld die voorzien zijn van een aanraakscherm waarop de inhoud van de koelkast afleesbaar is. De toestellen zijn echter nog niet verbonden met een domoticasysteem. Maar dat komt heus wel. Op dat moment kan de koelkast niet alleen telefoneren naar de technieker om te melden dat er een defect is, maar kan het boodschappenlijstje ook worden doorgestuurd naar de kruidenier om de hoek. De integratie tussen de verschillende toestellen in- en buiten de woning, staat nog maar in zijn kinderschoenen. Gebruiksvriendelijkheid Er bestaan reeds betrekkelijk gebruiksvriendelijke domoticasystemen. Toch zal in de nabije toekomst nog veel meer aandacht aan dit aspect worden besteed. Slechts dan heeft domotica kans om te overleven. Momenteel zien we dat domoticafabrikanten human interfaces (interface tussen mens en systeem) aanbieden in de vorm van drukknoppen, toetspaneeltjes, al dan niet voorzien van LED's en zoemertjes, infrarode- en RF afstandsbedieningen, en touch-screens, al dan niet in kleur. De toekomst is, meen ik, weggelegd voor visuele en auditieve systemen. Touch-screens die niet alleen de mogelijkheid bieden om het domoticasysteem te bedienen, maar waarop ook televisie- en videosignalen kunnen worden bekeken. Het elektronische kookboek in de keuken... Videobewakingssystemen kunnen hier ook op worden aangesloten. Verder zullen commando's worden gegeven via spraak en zullen bepaalde boodschappen via spraakgeneratoren worden uitgezonden. Wanneer we via het touch-screen dan ook nog eens de radio of de CD-speler kunnen aanzetten en beluisteren, dan gaat de integratie reeds vrij ver. Ook de communicatie binnen en buiten de woning zou eventueel via dergelijke schermen kunnen gebeuren. Een internetaansluiting in de keuken om een demonstratie te krijgen van het nieuwste recept, of videofoneren met vrienden en familieleden. Maar nogmaals: gebruiksvriendelijkheid zal moeten primeren. Een uitdaging voor Hogescholen en Universiteiten om onderzoek te doen naar gepaste human interfaces die rekening houden met hoe mensen leven en die niet uitsluitend vertrekken vanuit een louter technisch kunnen. De technieken Momenteel worden voor de bediening en de aansturing van de verbruikers meerdere technieken gebruikt, soms zelfs door elkaar. Bepaalde systemen werken gedecentraliseerd en maken gebruik van een databekabeling in bustopologie, stertopologie of boomstructuur. Andere systemen werken dan weer voor de verbruikers gecentraliseerd en voor de bedieningen gedecentraliseerd. Nog andere systemen plaatsen ook voor de bedieningen een sterbekabeling. De flexibiliteit in het achterhoofd houdend, is de toekomst m.i. weggelegd voor de gedecentraliseerde of half gedecentraliseerde systemen. Momenteel worden af en toe infrarood of RF (radiofrequentie) afstandsbedieningen gebruikt. Recente ontwikkelingen en voorstellingen op beurzen, leert ons dat RF sturingen in de lift zitten. Waar we kunnen, zullen we in de toekomst zo weinig mogelijk gebruik maken van bedrading. Bedrading is immers niet alleen duur, maar ook moeilijk te plaatsen én aan te passen aan nieuwe vragen. Samen met de RF ontwikkelingen zien we ook het gebruik van het bestaande 230V net als drager van communicatiepatronen terug de kop opsteken. Bepaalde fabrikanten maken zich sterk dat ze binnen afzienbare tijd ook telefonie en video via deze alomtegenwoordige drager zullen kunnen versturen. Andere fabrikanten pleiten voor het veralgemeend gebruik van computernetwerken. Volgens hen zijn de mogelijkheden enorm. Alle verbruikers en bedieningspunten worden dan gestuurd door de computer. Naar mijn bescheiden mening slaat men hier de bal mis. Computers en hun netwerken zijn te instabiel om een woning mee te besturen. Laten we dan nog maar zwijgen over de connectie met de buitenwereld via internet. Ik heb alvast liever géén "I love you" virus op mijn domoticasysteem. De werelden van domotica, computer en internet komen alsmaar dichter bij elkaar. Toch zal er nog heel wat onderzoek dienen te gebeuren naar de veiligheid en de bedrijfszekerheid van dergelijke systemen. Een standaard In ons kleine landje zijn momenteel maar liefst ongeveer 35 verschillende domoticasystemen te verkrijgen. Deze kunnen opgedeeld worden in systemen van eigen bodem (vooral Vlaamse) en systemen uit het buitenland. In deze laatste groep zit één Amerikaans en één Canadees systeem. De overige systemen zijn van Europese makelij. Er is dus momenteel nog helemaal geen sprake van een standaard. België bekleedt een heel bijzondere positie in het Europese domoticalandschap. Veel buitenlandse fabrikanten zien onze markt als een testcase. In andere Europse landen is er vaak maar één of slechts enkele domoticafabrikanten die zich profileren. Er zijn echter enkele grote systemen die in meerdere landen werkzaam zijn. Drie van die Europese systemen, waarvan EIBA (European Installation Bus Association) de voortrekker mag genoemd worden, zijn reeds enkele jaren aan het onderhandelen over een convergentie. In een telefonisch contact met EIBA International leren we echter dat de convergentiegedachte nog niet verder staat dan een gemeenschappelijke naam. Over protocollen en compatibiliteit wordt nog geredetwist. Dit doet ons vermoeden dat we nog een hele poos verwijderd zijn van een Europese standaard. Kan het dan niet zonder? Is er wel een standaard nodig? Een fabrikant van huishoudtoestellen kan moeilijk 35 interfaces bouwen die kunnen samenwerken met de verschillende systemen. Anderzijds is er ook de vraag van zowel de eindgebruiker als de architect naar zekerheid. Een domoticasysteem in een woning is immers geen computer die men na drie jaar weggooit wegens verouderd. Ook na 20 jaar dient men nog wisselstukken te kunnen krijgen voor zijn systeem. Maar er steekt ook een gevaar in een standaard. De grote systemen van vandaag zijn niet de meest performante systemen. In België zijn het vaak de kleinere fabrikanten die mogelijkheden aanbieden waar de grotere systemen alleen maar kunnen van dromen. Met één standaard kunnen deze kleine fabrikanten echter uit de boot vallen. De bouwheer krijgt daardoor minder keuze voor wat betreft de mogelijkheden van zijn systeem. Een tussenoplossing is m.i. mogelijk. Er dient een standaard te worden gecreëerd voor de fabrikanten van huishoudtoestellen, audio- en videoapparatuur en dergelijke meer. Ieder toestel houdt zich aan hetzelfde protocol – en elke domoticafabrikant kan dan via een aangepaste interface met deze gegevens werken. De marktsituatie in België Zoals voorheen aangehaald, zijn in België zo'n 35 verschillende systemen te verkrijgen. Hoeveel systemen worden er per jaar verkocht? Niemand weet het. Er zijn geen cijfers bekend. Niemand laat in zijn kaarten kijken. Enerzijds bestaat er nog veel weerstand tegen domotica. Architecten weten nog steeds niet goed wat ze daar nu moeten mee aanvangen. Sommigen zijn overtuigd. Anderen kijken de kat uit de boom. Eén van de nadelen van goede domotica is dat ze niet of zo weinig mogelijk zichtbaar is. Een keuken en een badkamer kan men zien. Domotica moet men ondervinden. Anderzijds dient gezegd dat meer en meer toekomstige bouwheren het woord domotica al kennen en overwegen het eventueel reeds onmiddellijk te plaatsen, of toch zeker in een later stadium. De niet overtuigde architect of installateur brengt hen echter vaak op andere gedachten. De Belgische markt is waarschijnlijk ook niet klein te noemen. In de voorbije jaren zijn er alleen maar domoticafabrikanten bijgekomen. Er zijn er tot nog toe weinig uit de boot gevallen. Om een duidelijker beeld te krijgen van de markt dient degelijk onderzoek te worden opgezet. Bij alle bouwaanvragen zou kunnen worden nagegaan of en welk domoticasysteem er al dan niet wordt geplaatst. Een grootschalige bevraging bij architecten is van wezenlijk belang. Opleidingen en labeling Zo'n zeven jaar geleden startte aan het Vormingsinstituut voor KMO te Kortrijk de eerste tweejarige opleiding “Technicus in domoticasystemen” voor elektrotechnische installateurs. Het initiatief kreeg navolging in drie andere centra en werd overgenomen door het VIZO (Vlaams Instituut voor Zelfstandig Ondernemen). Enkele jaren geleden was er het Europese Domotica Integratie Project. Daaruit zijn kortlopende opleidingen voor installateurs ontstaan. De huidige trend wijst erop dat we binnen afzienbare tijd geconfronteerd zullen worden met modulaire opleidingen. Ik vrees dat te verwachten valt dat enkel kortlopende opleidingen met een zeer technische inhoud zullen worden georganiseerd. Het feit dat een installateur één technisch product beheerst, maakt hem echter niet tot een goed domoticus. Immers, domotica is meer dan een hoopje geïntegreerde techniek. Domotica is in de eerste plaats luisteren naar wat de klant te vertellen heeft en kijken naar hoe de klant woont, zich ontspant en werkt. Een onderdeel ‘psychologie, luisterbereidheid en empathie’ mag zeker niet verwaarloosd worden in de toekomstige opleidingen. Speciale inspanningen dienen te worden geleverd om de architecten op te leiden. Zij zijn de voorschrijvers en beslissers. Tot zolang ze in het ongewisse worden gelaten over de mogelijkheden van domotica en tot zolang ze niet weten naar wie door te verwijzen voor de technische realisatie, zal de domoticamarkt niet groeien zoals hij behoort te groeien. Het VEI (Vlaams Elektro Innovatiecentrum) heeft reeds enkele jaren prachtig werk verricht op het gebied van de domotica. Zij zijn er in geslaagd om meerdere domoticafabrikanten samen te brengen en een kwaliteitslabel domotica op te stellen. In alle chaos en misbruik die de domotica omhult, zijn zij een vaste stek voor de eindgebruiker die een goede oplossing wil voor zijn problemen. Nochtans moet worden gezegd dat het label vandaag nog niet werkzaam is. Allerlei twisten en oude politieke spelletjes van beroepsverenigingen en energieleveranciers, leveren alleen maar vertraging op. Nochtans wordt het hoog tijd dat er stabilisatie komt naar de eindgebruiker, de architect en de installateur toe. Anders is domotica gedoemd om klein te blijven vanwege de ongeloofwaardigheid. Besluit De groeikansen voor domotica staan of vallen bij geloofwaardigheid. Op allerlei terreinen zal er moeten gewerkt worden om die groeikansen te verdedigen. En dat geldt ook voor opleidingen voor installateurs en architecten. Het mogen geen lege dozen zijn. Het geldt echter evenzeer voor de domoticafabrikanten. Zij dienen zich te onthouden wanneer ze het niet goed menen met de domotica op zich. Kleinere fabrikanten dienen zich te richten op het buitenland om groeikansen te hebben in de toekomst. De grote bedrijven moeten hun oor te luisteren leggen aan de basis en niet een domoticasysteem ontwikkelen in een labo-omgeving, weg van de realiteit van het leven. Domotica is immers gelieerd aan het leven. Naast het kwaliteitslabel domotica lijkt het mij wenselijk dat er een onafhankelijke "Domotica-cel" wordt opgericht, bestaande uit enkele "domotica-wijzen". Deze zou opdrachten kunnen geven voor onderzoek, analyses kunnen maken en oplossingen aanreiken voor de vele problemen waar deze jonge sector mee te kampen heeft. De overheid kan een belangrijke rol spelen in de ondersteuning van een dergelijk initiatief. Immers het potentieel bij veel kleine, vooral Vlaamse domoticafabrikanten, zal meer opleveren wanneer zij hun performante, hoogtechnologische producten ook kunnen leveren aan het buitenland in plaats van elkaar te blijven beconcurreren in een klein land als het onze. Een andere taak van de domotica-cel zal erin bestaan om voor eens en voor altijd de definitie van domotica vast te leggen. Tevens dienen van hieruit, in overleg met vormingsinstellingen en met het onderwijs, eindtermen te worden vastgelegd voor de opgeleidde installateur. Verder moet een domotica-cel de middelen krijgen om gepast te kunnen reageren tegen allerlei mistoestanden. Werk aan de winkel dus voor wie het opneemt voor de vele mogelijkheden van domotica in ons land. Ik dank U voor Uw aandacht en blijf graag ter beschikking voor het beantwoorden van Uw vragen. Gent, 16 mei 2000. Domoticashop Nikobus Teletask Bticino ticino Peha PHC Gardy Freedom Domati Domotech Q-bus Vantage domotica doe-het-zelf EIB. Nieuwbouw verbouwing elektriciteit electriciteit elektrische installatie zekeringkast zekeringkasten verdeelkast verdeelkasten automaat automaten teleruptor draad en kabel en preflex. Huishoudelijke elektrische installatie. Kabel rookmelders schakelaars Niko prijslijst Nikobus domotica Teletask domotica Intellihome Niko. Elektrische installatie. Electrische installatie, huishoudelijke installatie, computer gestuurd rolluiken, hekkens, poorten, gordijnen, afstandsbediening, domoticasystemen, domotica voor ouderen, welzijnsalarmering, automaten, verliesstroomschakelaars, verdeelkasten, differentieelschakelaars, contactoren en rookmelders, bewegingsdetector bewegingsdetectoren, aanwezigheidsdetector, sensor, actor, sensoren, actoren, bus, bussysteem. Afstandsbediening, infra-rood infrarood, RF, IR, radiofrequent, afdekplaten, schakelaars, stopcontacten, schakelaar stopcontact, datacommunicatie, dataconnectoren, datanetwerk, domotica met de computer en software. AREI en veiligheid in woningen. Rookdetectoren, rookdetector zelf plaatsen, intelligente woning, huis van de toekomst, slimme woning, huis, veranda, keuken, garagepoort en garagepoorten en garagepoort sturingen, badkamer, woonkamer, verlichting, audiosystemen. Multi-room, multi-source audio-verdeelsystemen.